Goditja e dytë e Kinës - Mallra më të lira, suficit rekord dhe një botë që nuk di si të reagojë
“China Shock 2.0” po rikthehet në diskutimin ekonomik global, por këtë herë me një Kinë shumë më të madhe dhe me një suficit tregtar që po merr përmasa të jashtëzakonshme.
Në vitin 2025, diferenca mes eksporteve dhe importeve kineze arriti rreth 1.2 trilionë dollarë dhe të gjitha sinjalet tregojnë se suficiti mund të jetë i ngjashëm ose edhe më i lartë gjatë vitit 2026. Nëse merret parasysh edhe tregtia e arit, suficiti i mallrave dhe shërbimeve të Kinës është afër 6% të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Kjo rikthen kujtimet e “China Shock” të parë. Në fundin e viteve ’90 dhe sidomos pas hyrjes së Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë në vitin 2001, eksportet kineze u rritën me shpejtësi dhe prodhimi shumë i lirë goditi industri të tëra në SHBA dhe vende të tjera të zhvilluara.
Por sot situata është disi ndryshe. Kina nuk është më thjesht një ekonomi eksportuese në rritje. Është një prej ekonomive më të mëdha të botës dhe ka ndërtuar kapacitete industriale gjigante në sektorë nga automjetet dhe teknologjia, te energjia e gjelbër dhe makineritë.
Problemi është se kërkesa e brendshme nuk po ecën me të njëjtin ritëm. Pas krizës së tregut të pasurive të paluajtshme, konsumi kinez është dobësuar dhe pasuria e shumë familjeve është goditur. Në të njëjtën kohë, Pekini ka investuar fuqishëm në prodhimin industrial dhe në objektivin e vetë-mjaftueshmërisë.
Kështu krijohet një kontradiktë: fabrikat vazhdojnë të prodhojnë, ndërsa konsumatori vendas nuk është në gjendje të thithë të gjithë këtë prodhim. Rezultati është i drejtpërdrejtë: mallrat duhet të gjejnë tregje jashtë Kinës. Dhe pikërisht këtu lind frika për një “goditje të dytë”.
Kur një ekonomi gjeneron më shumë prodhim sesa konsumon, teprica përfundon në tregjet ndërkombëtare. Për ekonomitë e tjera kjo mund të nënkuptojë importe më të lira, por njëkohësisht presion shumë të madh mbi prodhuesit vendas, të cilët duhet të konkurrojnë me kapacitete industriale dhe çmime që mund të jenë jashtëzakonisht agresive.
Për këtë arsye, shumë vende po kërkojnë që Kina të ndryshojë modelin ekonomik: më pak varësi nga eksportet dhe investimet, më shumë konsum të brendshëm.
Por analiza ngre një pyetje shumë më të ndërlikuar: a është ky momenti i duhur për ta detyruar Kinën të ribalancojë ekonominë e saj?
Një prej propozimeve është forcimi i monedhës kineze, juani. Një monedhë më e fortë do t’i bënte eksportet kineze më të shtrenjta dhe importet më të lira, duke ndihmuar teorikisht në uljen e suficitit tregtar.
Por ekonomistë të tjerë argumentojnë se vetëm ndryshimi i kursit të këmbimit nuk e zgjidh problemin. Nëse familjet kineze vazhdojnë të konsumojnë pak dhe kapacitetet industriale vazhdojnë të rriten, presioni për të eksportuar do të mbetet.
Pra, problemi është më i thellë se kursi i këmbimit. Është një çështje e vetë modelit ekonomik kinez. Dhe këtu vjen paradoksi më interesant i analizës. Nëse Kina arrin realisht të konsumojë më shumë dhe të eksportojë më pak, bota nuk do të përfitojë domosdoshmërish menjëherë.
Konsumatorët kinezë do të blejnë më shumë mallra dhe shërbime nga pjesa tjetër e botës, ndërsa një pjesë e prodhimit kinez mund të bëhet më e shtrenjtë. Kjo do të rikthente në ekonominë globale një pjesë të fuqisë blerëse që sot mbetet e përqendruar në Kinë.
Në një periudhë kur shumë ekonomi tashmë përballen me inflacion, mungesa kapacitetesh dhe burime të kufizuara, një kërkesë e re e fuqishme mund të shtojë presionin mbi çmimet.
Edhe tregjet financiare mund të ndjenin efektet. Kina ka qenë një blerëse e rëndësishme e valutave dhe aktiveve të huaja. Një ndryshim i këtij modeli mund të ndikojë te monedhat, normat e interesit dhe çmimet e aktiveve në tregjet ndërkombëtare.
Por artikulli e çon debatin edhe më tej: problemi nuk është vetëm Kina. Një suficit gjigant kinez ekziston paralelisht me deficite të mëdha në vende të tjera. Në rastin e SHBA-së, ekonomia amerikane vazhdon të konsumojë shumë më tepër nga sa prodhon dhe financohet përmes huamarrjes së madhe.
Kjo do të thotë se ribalancimi i ekonomisë globale nuk mund të bëhet vetëm duke i kërkuar Kinës të ndryshojë. Nëse Kina duhet të konsumojë më shumë, vendet me deficite të mëdha duhet gjithashtu të konsumojnë më me masë, të rrisin kursimet dhe të ulin varësinë nga borxhi.
Kjo e bën “China Shock 2.0” shumë më tepër sesa një histori për eksportet kineze. Është një përplasje mes dy modeleve ekonomike: një Kinë që prodhon më shumë nga sa konsumon dhe një pjesë e botës që konsumon më shumë nga sa prodhon. Prandaj pyetja e vërtetë nuk është vetëm nëse Kina duhet të ndryshojë.
Pyetja është: kush duhet të ndryshojë i pari? Dhe në një ekonomi globale ku inflacioni, borxhi dhe konkurrenca industriale janë tashmë nën presion, përgjigjja mund të jetë shumë më e komplikuar sesa thjesht t’i kërkosh Pekinit të frenojë eksportet.
Tregtia globale, në udhëkryq - OBT: Fragmentimi i ekonomisë botërore mund të ulë ndjeshëm rritjen dhe eksportet
Organizata Botërore e Tregtisë (OBT) ka bërë thirrje për reformimin e rregullave të tregtisë globale, duke paralajmëruar se ekonomia botërore rrezikon të......
Bien investimet shqiptare jashtë - BSH: Rreth 80 milionë euro u kanalizuan drejt bizneseve dhe kompanive të huaja
Kapitali që del nga Shqipëria për t’u investuar jashtë vendit ka arritur në dhjetëra milionë euro gjatë tremujorit të dytë të këtij viti. Sipas të dhënave të......
Pagesat në euro, kulmi në verë - BSH: Vlera e pagesave arrin në rreth 5 miliardë euro. Aktiviteti rritet gradualisht
Mbi 331 mijë transaksione janë realizuar përmes sistemit AIPS EURO gjatë tetë muajve të parë të vitit 2026. Vlera totale e pagesave ka arritur në rreth 5......
BE, platformë dixhitale për të lehtësuar njohjen e sigurimeve shoqërore dhe kualifikimeve profesionale
Në një propozim të paraqitur të martën, Komisioni Evropian ka përcaktuar plane për një platformë dixhitale evropiane që qytetarët mund ta përdorin për të......
Banka e Greqisë: Çmimet e apartamenteve u rritën me 5.5% në tremujorin e dytë të vitit 2026
Në Greqi çmimet e apartamenteve u rritën me 5.5% në tremujorin e dytë të vitit 2026 krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Sipas Bankës së......
Çmimi i naftës rritet me gati 3 dollarë, ndalet eksporti saudit, ndërprerjet në Libi frikë për furnizimin
Çmimet e naftës u rritën me gati 3 dollarë të martën, pasi një raport tha se ngarkesat e naftës në portin Yanbu të Detit të Kuq të Arabisë Saudite janë......
BQE u kërkon evropianëve të votojnë për pamjen e ardhshme të kartëmonedhave euro
Miliona evropianë kanë tashmë mundësinë të ndikojnë në mënyrën se si do të duken kartëmonedhat e ardhshme të euros, ndërsa Banka Qendrore Evropiane u ka bërë......
Kosovë, në korrik 2026 pati rritje rekord të prodhimit dhe konsumit të energjisë elektrike
Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) publikon Statistikat e Energjisë për muajin korrik 2026 me të dhëna për prodhimin dhe konsumin e thëngjillit,......
