Metali që po trondit botën - Arma e re tregtare po kthehet në pikë të nxehtë mes Kinës, SHBA-së dhe Japonisë
Nëse dikush do të kërkonte një shembull të qartë se si po ndryshon ekonomia globale, ndoshta nuk do të mendonte për një metal të panjohur si itriumi. Por pikërisht ky mineral po shndërrohet në një nga pikat e reja të tensionit mes Kinës, SHBA-së dhe aleatëve të tyre.
Itriumi është pjesë e grupit të mineraleve të rralla dhe përdoret në një sërë industrish të teknologjisë së lartë, nga ekranet dhe lazerët te gjysmëpërçuesit. Rëndësia e tij më e madhe lidhet me industrinë e aviacionit, pasi përdoret në veshje speciale që mbrojnë motorët e avionëve nga temperaturat ekstreme.
Problemi është se furnizimi global është jashtëzakonisht i përqendruar. Pothuajse i gjithë itriumi vjen nga Kina, ndërsa të dhënat e sakta për prodhimin global janë të kufizuara. Kjo i jep Pekinit një avantazh të rëndësishëm në momentin kur marrëdhëniet tregtare me Perëndimin janë gjithnjë e më të tensionuara.
Në prill të vitit të kaluar, Kina vendosi kontrolle eksporti për itriumin dhe disa minerale të tjera të rralla. Eksportet drejt SHBA-së praktikisht u ndërprenë për disa muaj dhe rifilluan vetëm në mënyrë të kufizuar. Edhe pas takimeve të nivelit të lartë mes dy vendeve, furnizimet nuk u kthyen në normalitet.
Një dërgesë prej rreth 60 tonësh në mars dhe një tjetër prej 29 tonësh në korrik tregojnë pikërisht mënyrën se si po funksionon kjo strategji: Kina nuk po e mbyll plotësisht rubinetin, por po kontrollon me kujdes se kur dhe sa furnizim lejon.
Kjo krijon një situatë të veçantë. Mungesa totale do të shkaktonte një përplasje të menjëhershme, ndërsa furnizimet e kufizuara mbajnë nën presion kompanitë dhe zinxhirët e prodhimit. Për industrinë amerikane, kjo ka sjellë vështirësi në sigurimin e materialit dhe, në disa raste, ndërprerje të prodhimit.
Por itriumi nuk është thjesht histori e marrëdhënieve SHBA-Kinë. Japonia është një tjetër shembull se si mineralet kritike mund të përdoren si instrument politik. Furnizimet drejt Japonisë janë kufizuar ndjeshëm pas tensioneve me Pekinin lidhur me Tajvanin. Kompanitë japoneze kanë nisur të paralajmërojnë për ndikimin e kufizimeve në aktivitetin e tyre.
Kjo rikthen në kujtesë edhe një konflikt të mëparshëm mes dy vendeve në vitin 2010, kur Kina kufizoi eksportet e mineraleve të rralla drejt Japonisë pas një përplasjeje diplomatike. Edhe pse Tokio që atëherë ka punuar për të diversifikuar furnizimet dhe për të krijuar rezerva, varësia nga Kina mbetet e madhe.
Dhe tani dilema i afrohet Europës. Bashkimi Europian po përballet me një deficit tregtar në rritje ndaj Kinës dhe po kërkon më shumë akses te mineralet kritike. Brukseli ka paralajmëruar se, nëse Pekini nuk ndërmerr hapa për të adresuar problemet tregtare dhe kufizimet e eksporteve, presioni politik për të gjetur alternativa do të rritet.
Në këtë kuadër, itriumi mund të duket si një detaj i vogël, por në fakt tregon një ndryshim shumë më të madh në ekonominë botërore: kontrolli mbi lëndët e para po bëhet po aq i rëndësishëm sa kontrolli mbi teknologjinë dhe tregjet.
Për vite me radhë, kompanitë perëndimore u fokusuan te kostoja dhe efikasiteti, duke ndërtuar zinxhirë furnizimi që vareshin nga Kina. Tani, në një periudhë tensionesh gjeopolitike, kjo varësi po kthehet në dobësi.
Itriumi është vetëm një shembull. Nëse mineralet kritike vazhdojnë të përdoren si instrument negocimi, lufta tregtare mund të zhvendoset nga tarifat dhe doganat drejt materialeve që janë thelbësore për prodhimin modern. Dhe në këtë betejë, një metal që pak njerëz e njohin mund të ketë një peshë shumë më të madhe nga sa duket.
Nafta në rënie - Shpresat për diplomaci SHBA-Iran zbusin tensionet në tregje
Çmimet e naftës ranë mbi 2% të hënën, duke prekur nivelin më të ulët që prej 10 shtatorit, pasi tregjet reaguan ndaj shpresave për një përpjekje diplomatike......
7 mijë robotë - Rriten shitjet globale të humanoidëve, por tregu mbetet në fazat fillestare
Rreth 7 mijë robotë humanoidë u shitën në mbarë botën gjatë vitit të kaluar për përdorim industrial dhe shërbime profesionale, sipas të dhënave të Federatës......
Kosova në sistemin ATA Carnet - “Pasaporta e mallit” lehtëson eksportin e përkohshëm dhe procedurat doganore për bizneset
Kosova është pranuar në sistemin ndërkombëtar ATA Carnet, duke u krijuar bizneseve vendase mundësi më të lehta për qarkullimin e përkohshëm të mallrave në......
Franca, borxh rekord - Detyrimet publike pritet të arrijnë rreth 120% të PBB-së, niveli më i lartë që nga 1978
Franca po përballet me një përkeqësim të mëtejshëm të financave publike, me borxhin shtetëror që pritet të arrijë në 119.3% të Prodhimit të Brendshëm Bruto në......
Shqipëria firmos për burimet e Hënës - Çfarë fshihet pas marrëveshjes që firmoset me NASA-n?
Shqipëria bëhet pjesë e një nisme ndërkombëtare që synon të vendosë parimet mbi të cilat shtetet do të bashkëpunojnë në eksplorimin e Hënës, Marsit dhe......
Segmenti rrugor Elbasan-Papër/ Rama: Përfundon Loti 2 i projektit
Në segmentin rrugor Elbasan–Papër, pjesë e projektit infrastrukturor Elbasan–Rrogozhinë dhe e Korridorit VIII, ka përfunduar Loti i 2-të. Kryeministri Edi......
Rama: Partneritet për natyrën - Nisma synon pastrimin e pyjeve, ndalimin e ndërtimeve pa leje dhe mbrojtjen e zonave turistike
Mbrojtja e natyrës dhe ruajtja e territoreve turistike ishin në fokus të podcastit “Flasim” të kryeministrit Edi Rama. Gjatë bisedës me banorë dhe sipërmarrës......
Rama: Shqipëria në rrugën e integrimit - Kryeministri rendit progresin e vendit dhe angazhimin prej 6 milionë dollarësh për objektivat e zhvillimit
Kryeministri Edi Rama ka prezantuar progresin e Shqipërisë në përmbushjen e Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm (SDG), duke i lidhur ato me procesin e......
