Analizë/ Pse BE-ja mbetet shumë tërheqëse për vendet më të varfra, por jo për demokracitë e pasura si Islanda, Norvegjia dhe Zvicra?!
Nëntë vende kandidate po avancojnë në rrugën drejt Bashkimit Europian, ndërsa disa prej tyre po përshpejtojnë reformat për të arritur objektivat e anëtarësimit. Ukraina dhe Moldavia kanë përfunduar shqyrtimin e ligjeve të tyre me legjislacionin europian, Mali i Zi ka mbyllur 18 nga 33 kapitujt negociues, ndërsa Shqipëria synon të përfundojë negociatat deri në vitin 2027.
Në pamje të parë, ky interes i madh për t’iu bashkuar BE-së duket si dëshmi e qartë e fuqisë tërheqëse të Unionit. Por ekziston një paradoks: ndërsa vendet më të varfra ose më të ekspozuara ndaj pasigurive gjeopolitike kërkojnë me ngulm anëtarësimin, disa nga demokracitë më të pasura të Europës preferojnë të qëndrojnë jashtë.
Vota e fundit në Islandë e riktheu këtë pyetje në qendër të debatit europian. Më 29 gusht, votuesit islandezë refuzuan rihapjen e negociatave për anëtarësim në BE, me 52.8 për qind kundër dhe 47.2 për qind pro.
Vendimi është veçanërisht domethënës sepse Islanda nuk është një vend që ka nevojë për BE-në për të arritur stabilitet ekonomik apo demokratik. Vendi është tashmë pjesë e Zonës Ekonomike Europiane dhe Zonës Schengen, duke pasur akses në tregun e vetëm europian dhe lëvizje të lirë me pjesën më të madhe të kontinentit. Për sigurinë, ajo mbështetet te NATO.
Për vende si Ukraina, Moldavia, Mali i Zi apo Shqipëria, anëtarësimi nuk është vetëm një çështje ekonomike. Ai shihet si një mekanizëm për të forcuar institucionet, për të garantuar reformat dhe për të krijuar një orientim të qëndrueshëm politik e gjeopolitik.
Anëtarësimi sjell akses në fonde europiane, investime, tregun e përbashkët dhe një kuadër ligjor që e bën më të vështirë kthimin pas të reformave. Për Ukrainën dhe Moldavinë, faktori i sigurisë është edhe më i rëndësishëm, veçanërisht në kushtet e luftës së Rusisë kundër Ukrainës dhe tensioneve në kufijtë lindorë të Europës. Pikërisht këtu qëndron ndryshimi me Islandën.
“Përfitimet e anëtarësimit në BE janë të ndryshme për vendet e pasura, tashmë të integruara”, argumenton Tinatin Akhvlediani, kreu i programit të zgjerimit në Qendrën për Studime të Politikave Europiane. Sipas saj, vendet që tashmë kanë prosperitet, stabilitet dhe akses në tregun europian nuk e përjetojnë anëtarësimin si një transformim ekonomik. Për to, përfitimi kryesor do të ishte politik: pjesëmarrja direkte në vendimmarrjen e institucioneve europiane. Dhe pikërisht kjo është më e vështirë për t’u shitur te votuesit.
Në rastin e Islandës, fushata pro-BE-së kishte argumente të forta. Normat e interesit të bankës qendrore islandeze ishin dukshëm më të larta se ato të Bankës Qendrore Europiane, ndërsa tensionet në Arktik dhe ndryshimet në marrëdhëniet transatlantike kanë shtuar rëndësinë e bashkëpunimit europian. Megjithatë, këto argumente nuk mjaftuan.
Çështja që duket se ndikoi më shumë te votuesit ishte peshkimi. Rreth 90 për qind e kompanive të peshkimit në vend kundërshtuan anëtarësimin, kryesisht për shkak të frikës se burimet detare të Islandës do t’i nënshtroheshin Politikës së Përbashkët të Peshkimit të BE-së.
Në një vend ku peshkimi është i lidhur jo vetëm me ekonominë, por edhe me identitetin kombëtar, ideja e transferimit të një pjese të kontrollit te institucionet europiane shihet si një kosto konkrete.
E njëjta logjikë vlen edhe për bujqësinë. Prodhimi i deleve, produkteve të qumështit dhe aktivitetet bujqësore në Islandë janë mbrojtur historikisht nga barriera tarifore. Integrimi i plotë në tregun europian do të sillte ndryshime të rëndësishme në këtë sektor. Kështu, për shumë islandezë, pyetja nuk ishte nëse Europa ishte e dobishme, por nëse përfitimet shtesë justifikonin humbjen e një pjese të kontrollit kombëtar.
Vota islandeze është një sinjal i rëndësishëm për Brukselin, por nuk duhet parë domosdoshmërisht si një refuzim i projektit europian. Islanda tashmë është thellësisht e integruar me Europën. Ajo përdor një pjesë të madhe të rregullave të tregut europian, është pjesë e Schengenit dhe ka marrëdhënie të ngushta ekonomike me BE-në.
Kjo krijon një situatë paradoksale: një vend mund të përfitojë nga një pjesë e madhe e avantazheve ekonomike të BE-së pa qenë pjesë e plotë e institucioneve të saj. Kjo është pikërisht sfida që has Brukseli me vendet e pasura jashtë Unionit.
Norvegjia është shembulli më i qartë. Përmes Zonës Ekonomike Europiane, ajo ka përfshirë një pjesë shumë të madhe të legjislacionit të BE-së në sistemin e saj, ndërsa ka refuzuar anëtarësimin në dy referendume, në vitet 1972 dhe 1994. Edhe sot, mbështetja për anëtarësimin mbetet e kufizuar.
Edhe Zvicra ka zgjedhur një rrugë tjetër, duke ndërtuar një rrjet të gjerë marrëveshjesh dypalëshe me BE-në në vend që të kërkojë anëtarësim të plotë. Të treja këto vende kanë diçka që Ukraina, Moldavia apo vendet e Ballkanit Perëndimor nuk e kanë në të njëjtën masë: alternativa funksionale ndaj anëtarësimit.
A është Islanda një sinjal alarmi për BE-në?
Jo domosdoshmërisht. Ekspertët paralajmërojnë se Islanda është një rast shumë specifik, i formësuar nga historia e gjatë e debatit mbi peshkimin, sovranitetin dhe marrëdhëniet me Europën. Megjithatë, vota islandeze nxjerr në pah një problem real të zgjerimit europian. BE-ja nuk mund të mbështetet vetëm te ideja se tregu i përbashkët dhe prosperiteti ekonomik do të mjaftojnë për të bindur vendet e pasura që të bëhen anëtare.
Për një vend si Shqipëria, anëtarësimi mund të nënkuptojë investime, fonde, reforma institucionale, standarde të reja dhe një pozicion më të fortë gjeopolitik. Për një vend si Islanda, shumë prej këtyre përfitimeve janë tashmë të disponueshme në një formë ose në një tjetër. Prandaj, për vendet e pasura europiane pyetja është tjetër: çfarë sjell anëtarësimi i plotë që nuk mund ta marrim përmes marrëveshjeve ekzistuese?
BE-ja duhet të shpjegojë më mirë çfarë ofron anëtarësimi
Kjo e vendos Brukselin përballë një sfide të re. Nëse dëshiron që BE-ja të shihet jo vetëm si një treg ekonomik, por si një projekt politik dhe gjeopolitik, duhet të shpjegojë më qartë vlerën e anëtarësimit të plotë. Përfitimi nuk është vetëm fondi europian apo tregu i përbashkët. Është edhe mundësia për të marrë pjesë drejtpërdrejt në vendimmarrjen europiane, për të pasur peshë në politikat e Unionit dhe për të kontribuar në arkitekturën e përbashkët të sigurisë.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një Europë që po përballet me luftën në Ukrainë, pasigurinë mbi marrëdhëniet transatlantike dhe një konkurrencë të re strategjike në Arktik. Në fund, vija ndarëse nuk është thjesht mes vendeve “pro” dhe “kundër” BE-së. Është mes atyre që besojnë se ndikimi është më i madh duke qenë brenda institucioneve europiane dhe atyre që mendojnë se mund të ruajnë përfitimet kryesore duke qëndruar jashtë tyre.
Rasti i Islandës tregon se për vendet që tashmë janë të pasura, të qëndrueshme dhe të integruara me Europën, argumenti për anëtarësim duhet të jetë shumë më i fortë. Për Ukrainën, Moldavinë dhe Ballkanin Perëndimor, pyetja është kryesisht se çfarë fitojnë duke hyrë në BE. Për Islandën, Norvegjinë dhe Zvicrën, pyetja është më e vështirë: çfarë fitojnë duke hyrë, që nuk e kanë tashmë duke qëndruar jashtë? Dhe pikërisht kjo është sfida e re që zgjerimi europian i vendos Brukselit.
Pagesat me kartë, rregulla të reja për tarifat e këmbimit - Klienti duhet të informohet paraprakisht mbi kursin dhe koston e transaksionit
Banka e Shqipërisë po vendos rregulla më të qarta për mënyrën se si qytetarët informohen për kostot e këmbimit valutor gjatë pagesave me kartë apo......
“Pasqyra Albania”/ Rama: Qytetarët do marrin njoftime në kohë reale - Platforma e re do të informojë për ligjet, vendimet, shërbimet dhe emergjencat
Kryeministri Edi Rama prezantoi sot para grupit parlamentar dhe kabinetit qeveritar platformën e re digjitale “Pasqyra Albania”, e cila synon të krijojë një......
Linjë energjetike Shqipëri-Kosovë e HEC Moglica 1.6 GW - Tre projekte synojnë statusin e veçantë, në garë për prioritet dhe financim nga BE
Teksa qeveria miratoi rregullat e reja për zhvillimin e projekteve me interes për Komunitetin e Energjisë, tre projekte që përfshijnë drejtpërdrejt......
Zjarret nuk ndalen, 3 vatra aktive në vend - Situatë problematike në Dajt dhe në disa zona të Dibrës
Ministria e Mbrojtjes njoftoi se gjatë 24 orëve të fundit janë raportuar 27 vatra zjarri, nga të cilat 3 vijojnë të jenë aktive, ndërsa 4 të tjera janë nën......
Digjitalizohen 4.3 milionë kartela pasurie - Finalizohet kadastra e pronave, lehtësohen procedurat për qytetarët
4.3 milionë kartela pasurie të qytetarëve shqiptarë, në të gjithë territorin e vendit, janë digjitalizuar tërësisht, duke i dhënë fund mosmarrëveshjeve për......
Rënie e ndjeshme në tregun valutor – Dobësohen monedhat kryesore
Dollari amerikan ka pësuar mëngjesin e sotëm një rënie të ndjeshme të vlerës në raport me një ditë më parë teksa është blerë këtë të enjte me 78.8 lekë dhe......
Pronat, “magnet” për financimin e bizneseve nga bankat/ Pasuritë e paluajtshme dhe kapitali qarkullues po udhëheqin valën e re të kredisë
Kredia për biznesin po merr më shumë hov, ndërsa bankat po financojnë gjithnjë e më shumë nevojat për prona dhe kapital qarkullues. Në shtatë muajt e parë të......
Nju Jorku i thotë “jo” IA-së në shkolla - Ndalimi njëvjeçar prek rreth 600 mijë nxënës
Shkollat publike të qytetit të Nju Jorkut do t’u ndalojnë përkohësisht nxënësve deri në klasën e tetë përdorimin e mjeteve të inteligjencës artificiale......
