Sinjali i fortë që vjen nga Gjermania - Fitorja e AfD-së dhe krisja e barrierës ndaj ekstremit të djathtë
Rezultati i fortë i Alternativa për Gjermaninë (AfD) në zgjedhjet rajonale në Saksoni-Anhalt është më shumë sesa një sukses elektoral në një land të Gjermanisë lindore. Ai përforcon një prirje që prej disa vitesh po bëhet gjithnjë më e dukshme në Evropë: rritjen e forcave populiste dhe nacionaliste në kurriz të partive tradicionale.
AfD nuk ka siguruar shumicën dhe nuk pritet të qeverisë e vetme, pasi partitë kryesore vazhdojnë të refuzojnë bashkëpunimin me të. Megjithatë, pesha e saj elektorale po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u injoruar.
Kjo është pikërisht ajo që e bën rezultatin të rëndësishëm. Çështja nuk është vetëm nëse AfD mund të formojë qeverinë sot, por sa gjatë mund të qëndrojë politika gjermane pas një “kordoni sanitar” nëse mbështetja për këtë parti vazhdon të rritet.
Suksesi i AfD-së nuk mund të shpjegohet vetëm me ideologjinë. Pas tij qëndrojnë një sërë pakënaqësish që po përsëriten në shumë vende europiane: rritja e kostos së jetesës, problemet ekonomike, pasiguria sociale, emigracioni dhe humbja e besimit te partitë tradicionale.
Në këtë klimë, partitë e ekstremit të djathtë kanë gjetur një terren të favorshëm duke e paraqitur veten si alternativa ndaj establishmentit politik.
Në Gjermani, rezultati është njëkohësisht një paralajmërim për CDU dhe kancelarin Friedrich Merz. Nëse qeveria nuk arrin të adresojë problemet ekonomike dhe shqetësimet e votuesve, një pjesë e elektoratit mund të vazhdojë të zhvendoset drejt AfD-së.
Kjo krijon një dilemë për qendrën e djathtë: si të rikthejë votuesit pa kopjuar retorikën e ekstremit të djathtë?
Fenomeni nuk është i izoluar. Në Francë, Marine Le Pen dhe Tubimi Kombëtar synojnë të shfrytëzojnë pakënaqësinë ndaj politikës tradicionale. Franca mund të jetë një nga testet më të rëndësishme për të ardhmen politike të Evropës, pasi një sukses i madh i së djathtës ekstreme në një prej vendeve themeluese të BE-së do të kishte pasoja përtej politikës së brendshme.
Në Spanjë, Vox po forcon pozitat e saj dhe mund të bëhet një faktor i rëndësishëm në formimin e qeverisë së ardhshme. Nëse e djathta tradicionale nuk arrin shumicën, presioni për bashkëpunim me Vox mund të rritet.
Kjo do të ishte një zhvillim i rëndësishëm, sepse do ta afronte edhe më shumë një parti të ekstremit të djathtë me pushtetin qendror në një prej ekonomive kryesore të BE-së.
Italia paraqet një model më të ndryshëm. Giorgia Meloni ka treguar se një forcë politike me rrënjë në të djathtën radikale mund të kalojë nga opozita në qeverisje dhe të përpiqet të normalizohet në skenën europiane.
Qasja e Melonit ka qenë më pragmatike në raport me BE-në dhe politikën e jashtme, duke e lejuar atë të ndërtojë marrëdhënie më të qëndrueshme me partnerët europianë.
Por kjo ka krijuar edhe një tjetër dinamikë: sa më shumë që një forcë e djathtë hyn në sistem, aq më shumë mund të përballet me konkurrencën e forcave edhe më radikale. Emigracioni mbetet një prej fushave ku kjo garë për elektoratin e djathtë është veçanërisht e dukshme.
Në Britani, Reform UK ka përfituar nga pakënaqësia me emigracionin, ekonominë dhe partitë tradicionale. Por përçarjet dhe konkurrenca brenda së djathtës tregojnë se rritja në sondazhe nuk garanton automatikisht aftësinë për të ndërtuar një shumicë qeverisëse.
Hungaria, nga ana tjetër, tregon se edhe një qeveri populiste që ka qëndruar gjatë në pushtet mund të bëhet e cenueshme. Humbja e Viktor Orbán dhe Fidesz-it pas një periudhe të gjatë në qeverisje tregon se pakënaqësia ekonomike, korrupsioni dhe lodhja elektorale mund të rrëzojnë edhe partitë që duken të konsoliduara.
Rritja e ekstremit të djathtë nuk duhet parë vetëm si një ndryshim ideologjik të elektoratit europian. Ajo është edhe një krizë e ofertës politike tradicionale. Kur qytetarët ndihen të pasigurt për punën, të ardhurat, emigracionin apo të ardhmen ekonomike, ata bëhen më të gatshëm të votojnë për alternativa që premtojnë ndryshim të shpejtë.
Për partitë tradicionale, sfida nuk është thjesht të paralajmërojnë për rrezikun e ekstremizmit. Ato duhet të ofrojnë zgjidhje konkrete për problemet që po ushqejnë këtë votë. Në të kundërt, barriera politike ndaj ekstremit të djathtë mund të vazhdojë të dobësohet.
Fitorja e AfD-së në Saksoni-Anhalt nuk do të thotë se ekstremi i djathtë ka marrë pushtetin në Gjermani. Por ajo tregon se kufijtë e tij elektoralë po zgjerohen. Dhe ky është mesazhi më i rëndësishëm për Evropën.
Nga Gjermania në Francë, nga Spanja në Itali e Britani, partitë populiste po përfitojnë nga të njëjtat dobësi: ekonomia, emigracioni, pasiguria dhe kriza e besimit te institucionet. Pyetja që shtrohet tashmë nuk është nëse e djathta ekstreme mund të fitojë vota. Ajo tashmë po i fiton.
Pyetja është nëse partitë tradicionale do të arrijnë të rikthejnë besimin e qytetarëve përpara se këto forca të kthehen nga një opozitë e fuqishme në një alternativë reale qeverisëse.
9.7 mln euro për bebet/ 7-mujori, rritje në raport me një vit më parë
Në 7 muajt e parë të vitit, buxheti i shtetit ka shpërndarë 900 milionë lekë, apo 9.7 milionë euro për bebet e lindura gjatë kësaj periudhe. Të dhënat......
Ku po hapen më shumë biznese? - Nga 6039 në Tiranë, te vetëm 78 në Kukës. Harta e sipërmarrjeve të reja
Janë mbi 11 mijë biznese të reja të regjistruara në Shqipëri gjatë gjashtë muajve të parë të vitit, por harta e sipërmarrjes tregon një përqendrim të fortë......
Turqia rrit parashikimin e inflacionit në 28.4% - Lufta në Lindjen e Mesme rëndon ekonominë
Turqia ka rishikuar ndjeshëm në rritje parashikimin për inflacionin në fund të vitit 2026, duke e çuar atë në 28.4%, nga 16% që ishte parashikimi i......
Kush fiton më shumë nga depozitat? - Shifrat e Bankës së Shqipërisë zbulojnë diferencë të fortë mes individëve e bizneseve
Sa më shumë depozita të hapin qytetarët, aq më shumë shpenzime do të kenë edhe bankat për pagesat e interesave të tyre. Të dhënat më të fundit nga Banka e......
54% energji e rinovueshme deri në 2030 - Qeveria rishikon planin. Masa për prodhimin, konsumin dhe transportin
Deri në vitin 2030, 54% e konsumit final të energjisë duhet të mbulohet nga burimet e rinovueshme. Objektivi është pjesë e Planit të ri Kombëtar për......
Java nis negativisht për valutat e huaja
Dollari amerikan e ka nisur negativisht këtë javë duke regjistruar sërish zbritje të vlerës krahasuar me javën që lamë pas teksa është blerë këtë mëngjes me......
Një në pesë banorë, nën 18-të vjeç/ Si renditet Shqipëria krahasuar me rajonin dhe botën?
Përqindja e popullsisë nën 18 vjeç është një nga treguesit që ndihmon për të kuptuar strukturën demografike të një vendi. Ajo tregon se sa e re është......
Turizmi, sektor i rëndësishëm për bankat/ Akomodimi përfaqëson 10.3% të portofolit të kredisë së bizneseve
Kredia për sektorin e lidhur me turizmin po merr hov, duke reflektuar zgjerimin e investimeve në akomodim dhe shërbime ushqimore. Sipas të dhënave të Bankës......
